L'intellectuel engagé

Si hulumtues i dukurisë së intelektualit të angazhuar (ose intelektualit publik), më bëhet zemra mal dhe ripërtëritem në punën time kur dëgjoj njerëz të ngritur, që kanë dhënë provë për diturinë e tyre dhe që gëzojnë respekt mes popullit, të flasin haptazi dhe pa drojë për çështje të lëmit politik, etik, shoqëror, qytetar, etj..

Rexhep Qosja vazhdon të më bindë dhe të më tregojë se respekti që kam për të shkon, çdo herë që e dëgjoj, më thellë se nga ç'e kam menduar më parë....

Letter to The Huffington Post

This is a letter I just wrote and am about to send to the editors of The Huffington Post in response to an article by Sali Berisha, prime minister of Albania. As you can see (if you have the patience/time to read it), I am not his biggest fan, for the reasons elucidated below.

»«

On October 28, you published an article by Sali Berisha, prime minister of Albania, entitled 'Economic Downturn? Not in Albania.'

While I largely applaud the opportunity that you extend to individuals from all walks of life, including leaders of nations, to voice their opinions on your website, I do take issue with the aforementioned article, not so much because of its contents, but rather because of its author. Before I go any further, please understand, that I am doing this for the main reason that I respect you as a news, analysis, and opinion medium, and wish to see truly respectable voices being given the privilege of reaching your readers. I would have kept my frustrations to myself if I were in doubt about Sali Berisha's contemptible nature and modus operandi, but considering the numerous examples that Berisha's actions provide in giving my opinion resolve, please indulge me in giving you a tableau of the last twenty years in Albania, during which Sali Berisha has been a central political and power figure, and thereby painting for you the true figure of the individual whose self-praise you have allowed on your web page.

Although it is true that the economic situation in Albania has not been as dire as it has in the rest of Europe during the last two years, you should not be led into thinking—and much less mislead others on that same line—that it is a result of the free-market reforms that Sali Berisha's government has implemented. On the contrary, if Albania's economic climate has been more stable than elsewhere in the continent, it is by virtue of its small size and the lack of significant investment from other European economies before the crisis; it is by virtue of the cheap, deregulated market that Berisha's reforms do, indeed, provide, but only after he and his government have chosen who invests and how much is pocketed by them; it is by virtue of Albania's recent and current state of dilapidation and never-ending construction in its economic, urban, and infrastructure sectors, which remain in that sad state, for the greatest part, as a result of Sali Berisha's nocuous presence on the Albanian political scene.

While the fall of Communism in 1991 left Albania in a deplorable state, it should be noted that unemployment never reached 80% before the régime collapsed. Moreover, the fact that the population fared and somehow survived through the 80s in a state of complete isolation from the rest of the world (admittedly, in a steady decline) should be a testament of its industrial and agricultural potential that kept some sort of output, despite the petering out it underwent and despite the amortized machines that had been furnished first, during Albania's alliance with the Soviet Union, and subsequently during the Sino-Albanian 'brotherhood.' At the same time, you should be wary of any leader touting improvement on a twenty-year-old statistic when he has been in almost absolute power for half of those years.

I do not exaggerate in using the word 'absolute' when I refer to the power that Sali Berisha has wielded over Albanian politics and its internal or international affairs. Allow me to remind you that Sali Berisha became president of Albania in 1992, when he emerged as a central figure of the Democratic movement that swept Albania as the dominoes of the so-called 'Communist' governments kept falling one by one. This movement was led and energized by students and other young, educated individuals, who, deluded with the decline of the decade they had just closed and with the dearth of opportunities that lay before them, and at the same time led by the example of other neighboring countries and inspired by the inevitable future of a democratic Albania, opposed the régime's restrictions through strikes and boycotts, and had earnest, open, and productive dialogues with the leaders of the time. It was only later that Sali Berisha emerged as undisputed leader of that movement and, upon being subsequently elected president, proceeded to mute and stamp out all dialogue and dissent that existed within the newly formed Democratic Party—so much so that, within the space of a few years, its most avid early leaders abjured any relation to him or the Party that they had helped to create.

Despite this tragic turn of events for the puerile political pluralism in Albania, it is the fate of the people at large that is the most to be deplored.

• Soon after coming to power, Sali Berisha set out to repartition and redistribute lands to the owners from whom it had been confiscated during the Agrarian Reform of 1946 or the later collectivization projects. It is a process that is still ongoing without any comprehensive set of laws to guide it, proving to be the bane of many citizens who have built homes and cultivated on lands thought to be legally their own, only to later be evicted without any indemnity by a former owner that is arbitrarily deemed 'rightful' by a corrupt judicial system that helps to perpetuate this state of limbo.

• He allowed whatever transportation infrastructure there existed to fall into a state of despair (and, in the case of the railway system, disuse), despite the incursion of thousands of automobiles that the network of existing roads was not meant to sustain.

• He disregarded the country's need for a more modern, more sensible electric grid in order to sustain the ever-expanding use of electric appliances, while allowing miles and miles of wires to be stolen and sold in the black market, leaving Albania still today, as a land of many black-outs.

• He neglected the faltering mining and manufacturing industries to the point of allowing whole factories, oil wells, and hydroelectric plants to be stripped of their equipment only never to regain their operative functions.

• He showed complete disrespect for the healthcare and educational systems that had been so avidly built and maintained by the Communist government to serve the nation (and their political interests, no doubt), while politicizing teaching positions and curricula (like his predecessors), and failing to discourage the use of bribes for doctors in return for healthcare.

• Most heinously, however, he supported the creation of numerous pyramid schemes from which many—and most certainly he and many of his ilk—profited, but in which a majority of Albanians also lost their life savings and were sent back to a state of destitution they had not seen even during the hard days of the former régime. It is precisely this situation which led to the uprisings of 1997 in Albania, which, in their turmoil, caused even more destruction, as well as the near-complete degradation of the military system. The storming of military bases and arms depots, in turn, put weapons at the disposal of rebels (or just frustrated citizens) and made Albania a hotbed of criminality for many years to come.

In the midst of this chaos that his corrupted, nepotistic, and authoritarian régime had engendered, Sali Berisha was forced to resign and make space for a coalition government that finally gave the opposition parties a voice in the direction of the country that had been denied to them through rigged elections. While the governments that followed were not without fault or blame (far from it), they did enact, at last, a Constitution, and implemented reforms to restore order and initiate the path to eventual (albeit distant) admission into the European Union. Being in power in Albania tends to corrupt faster and better than anywhere else, and so it did with the Socialist governments that followed the turmoil. Thanks in part to dissatisfaction from the Socialist leader's overt corruption (Sali Berisha's Socialist antipode, Fatos Nano), the Socialist party and its coalition were ousted in the general elections of 2005, only to make space for the Democratic Party to return to power, regenerated in its old anti-Socialist (still phrased as anti-Communist) rhetoric, but holding fast to the same ways and with the same figures, including a steadfast Sali Berisha at the helm.

This blind desire to lead, the megalomania, and the thirst for power that Sali Berisha has shown in the twenty years during which he has been a political figure in Albania are personified in the two different leadership positions he has held: that of President and, currently, of Prime Minister, each exercised at the time when the Constitution gave it the greatest powers in the land, and which Berisha is not afraid to use. In the last year alone, Sali Berisha has been the central and most obdurate figure in the political deadlock surrounding the general elections of 2009, the results of which are disputed by the Socialists and could be easily proven with a recount that Berisha refuses to grant and which he tries to prevent at all cost. He is not even the designated authority on the matter, but wields such extensive power on the state-run media and in the administration of the other branches of government that courts and the Electoral Commission refuse to allow a recount, thereby guaranteeing his stay in power for the remaining three years of the mandate being disputed.

Sali Berisha is by far and indisputably the most vocal political figure in Albania in the last twenty years. When he speaks, it is often to affix derogatory nicknames and fulminate accusations of corruption or even depravations of an intimate nature against his political opponents, not forgetting to insult, at times, their origins, families, and even their female sex. His divisive rhetoric has been unchanged and relentless for the past twenty years and, somehow, still finds an audience among a sizable number of Albanians. If I had to liken it to somebody, it would be to that of Sarah Palin in this country, except that it is more frightening because of the political power he exercises over his party first, his cabinet second, the political arena third, and, lastly, over the many Albanians who still lend him an ear and give him a vote.

Even when Berisha speaks calmly, it is to weave undeserved panegyrics to his touch-and-go politics that do not even respond to the true pulse of the nation. As an Albanian who has lived through or closely followed the events recounted above, I have learned to see through the demagoguery that Sali Berisha so well propagates.

• When he praises the country's admission into NATO, he does so while conveniently omitting the reforms implemented by the Socialist governments that came before his current one, or while failing to uphold his commitment to NATO by allocating for the Ministry of Defense a lesser percentage of the GDP than that required by NATO (1.6%, when 2% is required).

• When he lauds what little progress Albania makes in implementing reforms necessary to our candidacy for membership in the European Union (such as the recent decision to ease travel restrictions on Albanians visiting EU countries), he does so while ignoring Brussels' critiques of him and the political freeze that his obstinacy has brought about.

• When he commends the 'well-educated populous [sic]', as he does in your article, he fails to mention his governments' neglect for elementary, secondary, and high education in Albania, all of which are functioning at the actual level of efficiency in great part because of the strong system established by his Communist predecessors.

• When he portrays Albania as a welcoming turf for investment, he should instead speak of the hundreds of thousands of Albanians—a lot of them intellectuals and among these, my parents—who found no hope and prospects in the Albania he forged and were forced to emigrate.

Above all, however, I have learned to see through and beyond the tired key words and expressions like 'business-friendly', 'reduced bureaucratic burden on business,' 'fighting corruption,' 'streamlin[ing] approval procedures for foreign investors,' 'simplif[ying] the tax system,' 'creating a good climate for investors,' etc.. If you ask Sali Berisha to outline what the 'market principles' he supports are, he will fail to advance beyond this well-chosen yet transparent terminology and will go so far as to boastfully admit to single-handedly creating a market economy in Albania at a time when there was none. If 'market economy' or 'business-friendly' (at least in the domestic case) means shoddily improvised, family-owned kiosks sprouting like warts and trading without legal permission in urban and public areas where children used to play and flowers used to grow, I will be the first to admit his success. But if it means facilitating and regulating business and entrepreneurship, while also protecting the consumer, I shall have to look away from him or anybody else who espouses his idea of a successful free market.

And, while Albania as your article portrays it might appear as a laissez-faire haven, the reality is much different. Surely, there is a laissez-faire attitude to it all, but I fear—nay, know—that it is not in the sense of the government allowing its citizens to trade freely, but rather in that of the government letting the populace to fend for itself, while hurrying to buttress the corruption that fills the coffers of its representatives and keeps them in power for more gains or, in the case of Berisha, also to satisfy delusions of grandeur. The soapbox with which you provide him serves only to enable and encourage his demagoguery and authoritative style of governing, which has proven so detrimental to a whole generation of Albanians.

E vërteta na vjen nga jashtë

Që shqiptarët ta kuptojnë se ku ndodhen në lidhje me historinë e tyre, duhet që pasqyrën të na e mbajnë nga jashtë. Një profesor amerikan i quajtur Bernd Fisher (jam ende në kërkim të CV-së së tij) na vë në dukje tiparet e udhëheqësve që kemi pasur deri më sot, që nga Enver Hoxha e deri tek Saliu I dhe Saliu II. Ai nuk harron të tregojë këtë të fundit dhe Fatos Nanon si pasardhës të Enver Hoxhës, në saje të mentalitetit të tyre politik, por edhe të mënyrës se si ata kanë vepruar dhe veprojnë politikisht.

Shqipëria falimenton

Ministri i Financave, Ridvan Bode, i ka kërkuar Fondit Monetar Ndërkombëtar kredi për të larë borxhin që ka arritur tashmë në 59,5% të PBB-së.

Një editorial tek gazeta Shekulli vë në dukje jo vetëm mangësitë që tregoi Ridvan Bode si Ministër i Financave duke e lënë ekonominë të përfundonte këtu ku ndodhet pa vepruar më parë, por edhe dështimin e qeverisë që e ka atë si anëtar.

Me mbarë Shqipërinë të përmbytur, me prodhimin vendas gjithnjë e në ulje, me kokëfortësinë dhe papërthyeshmërinë që ka treguar qeveria Berisha politikisht, si dhe me gjendjen e mjeruar në të cilën ndodhet pjesa dërrmuese e popullit Shqiptar, më vjen keq të them se i druhem një grusht-shteti alla-1997.

S'mbahet shtëpia me miell hua

Sipas gazetës Shekulli, çmimet ushqimore kanë pësuar rritje të ndjeshme kohët e fundit në Shqipëri. Rritja më e shpejtë ka qenë gjatë gjashtë muajve të fundit të vitit 2009, por ajo ka vazhduar edhe në fillimin e vitit ku ndodhemi.

Shkak për këtë është inflacioni prej 4,4%, por edhe importimi në masë i fruta-perimeve dhe mallrave të tjera nga jashtë.

Shqipëria po vidhet; kaq di të them. Më falni, se gënjeva. Mund të shtoj edhe kaq: se vjedhja ngjan me atë të viteve para '97-s, gjë që i duhet kujtuar Salës sa më shpejt, se s'mban më pilafi ujë deri në zgjedhjet e ardhshme.

Sali BerSHISHa

Përpjekja më e fundit e Berishës për t'i rikthyer vetes fuqitë e humbura aq dhunshëm në grusht-shtetin e 1997-s kërkon të rishikojë statusin e SHISH-it për ta bërë atë t'i përqaset SHIK-ut të famshëm që njohu fundin e vet me fundin e regjimit të asaj kohe.

Shekulli boton kundërshtimet e PS-së ndaj projektligjit, mbështetur në ligjet e parashtruara në Kushtetutë.

Kur lindi partia

Jo, jo ajo e 8 nëntorit 1941; ajo e 12 dhjetorit 1990.

Sipas një artikulli botuar tek Kolektivi, Sali Berisha kujton 8 dhjetorin si ditën e krijimit të Partisë Demokratike në Shqipëri, ndonëse ai vetë nuk ka qenë i pranishëm në mbledhjen e asaj dite, madje nuk ka qenë as në Shqipëri. Shumë nga themeluesit e PD-së thonë se themelimi zyrtar u bë më 12 dhjetor 1990 dhe se firma e Sali Berishës është e dyta në listën e vendimmarrjes.

Vlen të theksohet se nga tetëmbëdhjetë krijuesit e Partisë, sot dy nuk janë më në jetë (Gramoz Pashko dhe Azem Hajdari), ndërsa dymbëdhjetë të tjerë nuk janë më anëtarë të PD-së. Ja ku duket fuqia dhe politika përçarëse që Sali Berisha ushtron në Partinë e tij, çka vë në dukje edhe regjimin e tij autokrat brenda PD-së. Nuk mund të mos përmend këtu edhe fjalët dhe premtimet me të cilat hyri në arenën politike kjo parti, të cilat për vite me radhë mbetëm boshe siç vazhdojnë të mbeten edhe sot.

Berisha komunist...

...dhe jo nga të mirët.

Dy artikuj flasin për atë që dihet tashmë: se Sali Berisha ka qenë komunist. Njëri prej tyre pretendon se është gjetur tesera e tij e Partisë, ndërsa artikulli tjetër jep dëshminë e një ish-të dënuari, në gjyqin e të cilit, sipas tij, Sali Berisha ka kërkuar dënimin me vdekje.

Deputetëve u shkurtohen këmbët

Para disa ditësh, kryetarja e parlamentit, Jozefina Topalli, dha urdhër të prerë që të gjitha automjetet në përdorim nga deputetët të dorëzohen brenda datës 25 gusht.

Berisha shpalli pak a shumë të njëjtën gjë, duke shtuar, gjithashtu, se automjetet do t'u hiqen edhe disa zyrtarëve të tjerë jashtë parlamentit. Ai ka propozuar që Shqipëria të ndjekë shembullin e Suedisë, ku deputetët shlyhen me bonuse për shpenzimet e lëvizjeve nëpër Republikë.

Më në fund u hoqën edhe nderet e tepërta që u bëheshin deputetëve tanë të llastuar. Si shtet i varfër shpenzojmë një shumë marramendëse për të mbajtur makina dhe shoferë që u rrinë deputetëve lepe-peqe. Ndonëse besoj se Berisha ka vendosur për këtë veprim për arsye politike, ose thjesht nga inati se duhet ta ndajë parlamentin gjysmë-për-gjysmë me kundërshtarët e tij politikë për të cilët nuk do të japë asnjë majë gjilpëre, nuk kam si të mos e duartrokas e mirëpres. Shpresoj vetëm që paratë që do të kursehen të shpenzohen në mënyra më të dobishme.

Alfred Moisiu për Nanon, Berishën

Sipas ish-presidentit Moisiu, i cili, sipas meje, ka qenë një nga politikanët më të zotë dhe më të arsyeshëm gjatë këtyre dy dhjetëvjeçarëve të fundit, Nanoja është «i papërgjegjshëm», ndërsa Berisha «i etur për pushtet». Nuk kam si t'i kundërvihem.

Pasuritë e politikanëve shqiptarë

Ja tek janë më poshtë. Fitimet, shitjet, blerjet dhe interesat e fituar gjatë vitit të kaluar. Në rastin e Sali Berishës, edhe humbje.

Sali Berisha + Shkëlzen dhe Argita Berisha

Ilir Meta

Jozefina Topalli

Lulzim Basha

Me sa duket, gjithë klasa politike po dyndet drejt bregdetit. Në rastin e Salës, familja u shkon nga pas, madje me xhepat më plot.

Këtu përmblidhen disa politikanë më tepër.

Gay Wrong Time

Si fillim, kërkoj ndjesë për titullin në anglisht të këtij shkrimi, por duke qenë se nuk ka shumë shprehje me fjalën «gay» në shqip, iu ktheva anglishtes.

Para dy ditësh Sali Berisha shpalli se në Shqipëri do të lejoheshin martesat brenda gjnisë, ndërsa të nesërmen, Elsa Ballauri, kryetare e Grupit Shqiptar të Lirive dhe të Drejtave të Njeriut, shpalosi arsyet e saj për të cilat e kishte kërkuar një ligj të tillë, mes të cilave shpresën se miratimi i këtij ligji do të ulte nivelet e homofobisë në Shqipëri.

Në kushte dhe rrethana normale, do të kisha qenë përkrahës i një nisme të tillë, i nxitur thjesht nga parimi për barazi para shoqërisë civile. Por, duke marrë parasysh se Shqipëria nuk i ka këto kushte dhe rrethana normale përsa i përket homoseksualizmit (me të cilat nënkuptoj sadopak tolerancë dhe pikëpamjen se ky fenomen nuk është sëmundje apo imoralitet), atëherë nuk kam si të mos e shoh nismën në fjalë si pjesë e një strategjie politike nga ana e Sali Berishës. Komentet e shumta në forume dhe në artikujt e gazetave që raportuan këtë propozim tregojnë pikërisht se Shqipëria nuk është ende gati për të marrë në shqyrtim këtë çështje.

Kontradiktat që e shoqërojnë këtë propozim më bindin edhe më tepër për këtë gjë, pasi bëhet fjalë për një parti të djathtë që, deri më sot, nuk ka bërë asnjë përpjekje për të njohur apo dënuar diskriminimin me të cilin përballen homoseksualët në Shqipëri. Për më tepër, ajo nuk a ditur t'i vijë në ndihmë shoqërisë shqiptare në përgjithësi duke ndihmuar më të vobektët në (mbi)jetesën e tyre të përditshme. Kjo lëvizje berishiane në sajë të vërtikut të saj të hapërdarë më bind dyfish edhe se në Shqipëri përcaktorët «e majtë» dhe «e djathtë» nuk kanë shumë kuptim në përgjithësi, por as edhe për krerët e vetë partive. Asnjë kre i një partie të djathtë në Europë nuk do të qe aq i dalë nga mendja sa të kërkonte diçka të tillë. Përkundrazi, ata do ta luftonin këtë lëvizje, madje në disa raste edhe më zjarrshëm se komunitetet fetare.

Çka më çon tek pika tjetër: reagimi i këtyre të fundit. Nëse diçka e tillë ndodh apo jo, nëse kalojnë vite me apo pa martesën brenda gjinisë, qëndrimi i komuniteteve fetare nuk ka për të ndryshuar. Ndonëse disa prej tyre flasin pak a shumë si unë këtu, duke thënë se Shqipëria ka telashe të tjera më të ngutshme dhe se ky synim është i parakohshëm, arsyet e tyre janë përsëri të dukshme dhe krejt ndryshe nga të miat. E vërteta është se këto arsye dhe kjo kundërshti ndaj martesës brenda gjinisë nuk ka për të ndryshuar për komunitetet fetare. Por është po aq e vërtetë se arsyet e tyre nuk kanë rëndësi dhe nuk pijnë ujë përsa u përket ndryshimeve shoqërore që ndodhin në Shqipëri. Shqipëria ka qenë dhe mbetet shtet laik që nga krijimi i saj. Feja nuk ka mundur dhe nuk mund të diktojë rregullat e mbarë shoqërisë Shqiptare.

Kaq kisha. Dy parà mend.

«Shqiptarët janë një popull socialist»

«Shqiptarët janë një popull socialist» më tha dikush para dy vjetësh. Si majtist, m'u bë qejfi për këtë gjë, mirëpo menjëherë u kujtova se qeveria në fuqi në atë kohë (si ende sot) ishte ajo e S. Berishës dhe këto dy pamje—ajo e një populli socialist dhe ajo e një qeverie tepër të djathtë—binin ndesh me njëra-tjetrën dhe kurrsesi nuk mund t'i pajtoja në mendjen time.

Që atëherë jam përsiatur në heshtje për këtë çështje dhe kam bluajtur shumë skenare në mendje. Pas shtjellimesh të shumta, kam arritur tek përfundimi se, me të vërtetë, shqiptarët janë popull socialist; por më tepër, besoj se kam gjetur një shpjegim të kënaqshëm (të paktën për vetveten) për ato që kanë ndodhur në Shqipëri që nga rënia e regjimit (të ashtuquajtur) komunist.

Nuk e vë në dyshim që një ndryshim regjimi në fillim të viteve '90 ishte i domosdoshëm për Shqipërinë, jo vetëm në rastin e saj të veçuar, por edhe si pjesë e valës së ndryshimeve që përshkoi gjithë Evropën lindore. Fundi i këtij regjimi erdhi pas gati pesëdhjetë vjetësh, pra më se dy brezash, çka do të thotë se një pjesë e mirë e popullsisë u rritën nën «komunizëm». Duke marrë parasysh se gjatë po atyre viteve popullsia më se u trefishua, kjo shifër duket edhe më dërrmuese. Shpeshherë, kjo e vërtetë harrohet nga popullsia shqiptare. Gjyshërit tanë, prindërit tanë dhe ne vetë (flas sidomos për ne që i morëm shkollimet e para para vitit 1991) jemi rritur me përshtypjen se gjithçka në Shqipëri kryhet nga shteti: shteti të jep punë, shteti të heq nga puna, shteti të ushqen, shteti të mjekon, shteti të edukon, etj.. Me përjashtime të pjesshme, shumë nga këto institucione kanë mbetur po shtetërore edhe gjatë këtyre viteve «demokratike», prandaj edhe qeveritë e njëzetvjeçarit të fundit i kanë shfrytëzuar për të gllabëruar pushtetin nga partitë kundërshtare. Pikërisht sepse kanë ditur të shfrytëzojnë pushtetin e tyre, partitë dhe qeveritë e administratat e tyre të politizuara kanë mundur të mbajnë në punë ata mësues, mjekë, apo administratorë që përkrahin vijën e partisë së tyre dhe të nxjerrin jashtë pune ata që e kundërshtojnë atë. Nën kërcënimin e humbjes së punës, mirëqenies, e të gjithave, populli shqiptar nuk është lëkundur nga besimi dhe pikëpamja se shteti jep dhe merr gjithçka; përkundrazi, ka vazhduar ta besojë atë më tepër se kurrë, madje e ka lejuar që t'ia politizojë jetën duke e bërë flamurtar të kësaj apo asaj partie, ose që ta bëjë të heshtë e ta dredhë kur bie fjala për pikëpamjet politike.

Besimi tek të mirat që populli pret nga qeveria që ai zgjedh ta udhëheqë nuk është pa mbështetje dhe pa arsye. Përkundrazi, kjo është arsyeja kryesore e një rendi qeverisës. Që në kohë të hershme njeriu e ka kuptuar se, për t'i përgjigjur instinktit të vet për vetë-ruajtje, i duhet të bashkohet dhe të varet pikërisht për këtë vetë-ruajtje nga qeveria dhe sunduesi në fuqi. Ndonëse «vetë-ruajtja» e kërkuar nënkuptonte fillimisht mbrojtjen e jetës nga hordhi armike, gjatë historisë së qeverive dhe sunduesve deri në ditët e sotme, kuptimi i saj u stërhollua dhe, hap pas hapi, mori kuptimin e një ndihme të shumanshme me të vërtetë shoqërore që njeriu nuk mund t'ia japë vetes si individ.

Qeveritë e dy dhjetëvjeçarëve të fundit në Shqipëri nuk e kanë mundësuar këtë lloj ndihme për popullin shqiptar. Sot e kësaj dite, këto qeveri nuk gëzojnë më përkrahjen e popullit shqiptar siç duhet ta gëzojë çdo qeveri. Ajo që populli shqiptar kërkon vazhdimisht nga qeveria është një punë e frytshme, punë të cilën ai ndoshta është i gatshëm ta bëjë edhe vetë me punë vullnetare, për të rindërtuar dhe modernizuar vendin si i ka hije dhe si e meriton populli. Qeveria, nga ana e saj, rrallëherë u përgjigjet këtyre kërkesave, edhe pse gjatë fushatave partiakëve s'u hyn gjuha brenda duke bërë po ato premtime që populli pret të dëgjojë. Qeveri pas qeverie ka kaluar me pak fryte që në vitin 1991 dhe stafeta e paaftësisë për të qeverisur ka kaluar nga dora në dorë (apo sa majtas-djathtas) e mbushur me korrupsionin që karakterizon këto vite.

Populli shqiptar ka mësuar mirë vetëm një gjë gjatë viteve të pluralizmit politik: se ka në dorë ndërrimin e qeverive kur qeveria në fuqi e ka zhgënjyer. Duke mësuar këtë mësim, ai për fat të keq ka harruar mësimin paraardhës dhe, për më tepër, nuk ka mundur të kthejë sytë edhe më prapa për të bërë një shtjellim të përgjithshëm të politikës së shtetit në Shqipëri. Nëse një shtjellim i tillë do të qe bërë nga populli, sot nuk do të kishim në fuqi S. Berishën dhe asnjë forcë politike të djathtë. Madje, guxoj të them se nuk do të kishim në fuqi as Partinë Socialiste siç e njohëm në qeverisjet e saj të kaluara dhe siç e njohim sot si parti e F. Nanos apo E. Ramës. Vendin e tyre do ta zinte mirë dhe për një kohë të gjatë një shtet social. Le ta quajmë edhe «socialist» duke e shkëputur këtë fjalë nga partia me të njëjtin emër. Partia në fuqi do të qe një parti e udhëhequr nga parimet e një shteti social, një shteti që i njeh popullit të drejtën e zgjedhjes së udhëheqësve (dhe bën çmos për ta ruajtur atë të drejtë), por edhe që di ta udhëheqë kur ajo përgjegjësi i bie në dorë; një shteti që do të dinte të ishte tagrambledhës i drejtë dhe njëkohësisht edhe mundësues i shërbimeve shoqërore të drejta e bashkëkohore që t'ia lehtësonin jetën popullit dhe t'i jepnin kuptim jo vetëm votës së tij, por edhe legjitimitetit dhe raison d'être-it të qeverisë.

Por e vërteta i ka qëndruar larg kësaj shprese. Dhe ja, këtu rikthehem tek pika e nisur në fillim prej së cilës u largova për pak: tek pyetja se si një popull të cilin unë e quaj socialist mund të ketë në fuqi një qeveri të djathtë. Përgjigja vijon. Që prej rënies së regjimit «komunist», Partia Demokratike ka zhvilluar një fushatë të parreshtur për të djallëzuar regjimin e para-'91-shit. Kjo me të drejtë, por vetëm pjesërisht. Një pjesë e popullsisë ka vuajtur vërtet rëndë gjatë atyre viteve dhe ka paguar shumë haraç që regjimi të mundte të ruante jetëgjatësinë e tij. Gjithsesi, shifrat e vuajtësve që japin PD-istët dhe përshtypjet që ata ngjallin me demagogjinë e tyre janë të fryra deri në prag të shpërthimit dhe me të vërtetë do të shpërthejnë një ditë. Të gjithë ata që e kanë jetuar regjimin nuk mund të harrojnë radhët e gjata në dyqane, mungesën e shumë ushqimeve, tallonet që i shoqëronin ato, punët e rënda në kooperativë, etj.; por të thuash se i gjithë populli ka qenë i përndjekur e mandej të bësh çdo përpjekje për ta thelluar këtë demagogji është shtrembërim i së vërtetës historike. Për më tepër, po të thuash se ato plagë nuk janë mbyllur në shumicën e popullit është fyerje ndaj aftësive ripërtëritëse të popullit shqiptar. Ka plagë edhe më të thella që rikthehen sot tek disa si dhimbje nga plagët e luftës, por në përgjithësi populli shqiptar është shëruar nga vitet e regjimit në fjalë, madje mund të them se me vullnetin e vet dhe me një kujtesë zgjedhëse ka ditur ç'të ruajë në kujtesë dhe ç'të harrojë prej atyre viteve. Por ja që kësaj ripërtëritjeje i kundërvihet gjithmonë retorika demagogjike e PD-së dhe gjithë atyre rasteve të veçuara në çdo parti të djathtë (apo dhe të majtë e pushtet-lakmuese) që rendit në krye të propagandës së saj identifikimin e regjimit «komunist» me partitë e të majtës së sotme e në veçanti me Partinë Socialiste.

Është pikërisht kjo plaga që i është ngjitur keq popullit shqiptar dhe që i garanton të drejtën e pushtetit PD-së dhe partive-lakeje të saj. Sapo populli kupton se jeton në një kohë (disi) demokratike kur nuk duhet t'i druhet qeverisë dhe masave të saj dënuese, PD-ja ndodhet aty për t'i kujtuar se ka vuajtur në një të kaluar tashmë të harruar nga shumë vetë dhe se e vetmja mënyrë për ta vënë popullin, shtetin dhe të ardhmen e tyre në vijë të drejtë është të votojnë për të. Ndonëse PD-së i takojnë meritat e saj si e para parti e krijuar kundër Partisë së Punës, ajo nuk ka ditur t'i përdorë ato merita qysh prej zanafillës së saj. Krerët e saj kanë punuar—dhe këtë e them me plot gojë dhe pa kurrfarë ngurrimi—për xhepat dhe ithtarët e tyre shumë më tepër se për popullin që i përkrahu dhe i solli në pushtet. Provën duhet ta shohim vetëm në vitet 1996-1997 kur, fill pasi vodhi votën me një shumicë të paparë, kjo qeveri lejoi që popullit t'i vidhej dhe ai pak plëng që pat vënë mënjanë, e mandej pati sy e faqe t'i premtonte se do t'i rikthehej, siç pritet të bëhet ende sot, pas dymbëdhjetë vjetësh. Po të njëjtën rrugë ndoqi dhe gjatë mandatit të saj të dytë kjo qeveri berishiane, madje mund të them se edhe qeveritë e ndërmjetme që frynë egon e F. Nanos sa më s'mbante, nuk iu larguan kësaj vije të shtrembër të pushtetit.

Sot, populli shqiptar është dëshmitar (dhe vuajtës) i paaftësisë që e ka pllakosur atë si zgjedhës për të zgjedhur një qeveri për aftësitë e saj të mirëfillta dhe për arsye që pijnë vërtet ujë. Para katër vjetësh ai bëri gabimin të sillte në pushtet ata pushtetarë të vjetër e të zvetënuar të PD-së, të cilët nuk ditën ta qeverisin vendin ndryshe dhe ditën të pasuronin veten po ashtu siç bënë vite më parë. Ky ujk vërtet e ndërroi qimen dhe zakonin vërtet s'e harroi. Por ujqërit janë të shumtë në skenën e politikës shqiptare. I ballafaquar me detyrën për të zgjedhur mes tyre, zgjedhësi duhet të shohë më tepër punën, jo gunën. Prandaj, Shqipërisë sot i duhet një parti ndryshe nga Partia Demokratike e këtyre dy dhjetëvjeçarëve e ndryshe nga Partia Socialiste si ajo ka qenë deri më sot. Detyra më e rëndë për t'iu përgjigjur kësaj nevoje i bie po kësaj të fundit, sepse nevojat e popullit i kërkojnë asaj t'i qëndrojë pranë e besnike emrit të saj si një parti që i ndodhet pranë shoqërisë; që i ndih asaj me çdo mënyrë; që në çdo hap të vendimeve të marra prej saj mendon për pasojat ndër popull e në shoqëri; dhe që mirëqenien e shumicës që e solli në pushtet dhe të mbarë popullit e kthen në detyrë parësore.

Ndonëse hapa vigane janë bërë vitet e fundit drejt një partie që futet në përkufizimin e mësipërm, shumë më tepër duhet bërë. Sot, në retorikën e ndryshuar të PS-së dhe në jehonën që ajo gjen ndër popull duket mirë prirja që ka populli shqiptar për t'iu bashkuar një partie sociale. Historia jonë e bashkëjetesës paqësore e të palëkundur si popull i njësuar qëndron si bazë e një besimi tek një parti që, në emër të atyre që kanë mundësi (e vërtet duan), u zgjat dorën atyre që nuk kanë mundësi. Rinia e angazhuar në radhët e PS-së vërteton për mua se shqiptarët janë vërtet një popull socialist i mirëfilltë; se edhe pas njëzet vjetësh egoizmi e shfrytëzimi të paparë në Shqipëri që prej kohës së para-luftës, kemi mundur të përcjellim tek brezat e rinj mesazhin se, kur ke mundësi, nuk është keq të japësh pak më shumë për të bërë të mundur që në kohët tona, në shekullin e XXI, të mos vdesë foshnja e i moshuari nga mungesa e ushqimit e barnave; të mos lypë fëmija që familja e vet të shtyjë edhe një ditë; të mos ended i riu dhe e reja rrugëve ec-e-jak se nuk gjen punë; të mos mbushen xhepat e politikanëve që politikën e shfrytëzimin e kanë bërë karrierë; të mos shpërngulen familje të tëra për në mërgim; të mos ketë më njeri synim t'i largohet realitetit shqiptar, etj., etj., etj.....

Zgjedhjet vendore [ose «Sa djathtas majtas... dhe aty mbaje»]

Nuk jam socialist sipas përkufizimit që i jepet sot në Shqipëri, por duke qenë majtist i palëkundur dhe njeri i arsyeshëm, nuk kam se si të mos gëzohem nga fitorja e së majtës dhe nga pushteti që po i rrëshqet nga duart Salës si ngjala në ujë. Të paktën është bërë si pulë dhe s'po pëllet shumë; madje tha se do t'i pranonte përfundimet e zgjedhjeve, sido që të ishin. Të ketë vënë mend thua? Zor se po....

Që PD-ja do të fitonte në qytetet dhe komunat e ashtuquajtura «bastione» të saj—Shkodër, Kukës, Tropojë, etj.—pritej. Që ajo të humbiste në disa të tjera, si Shijaku, ishte e papritur. Që ajo të pranonte kaq lehtë dhe pa bujë e rrëmujë humbjet e saj ishte gjithashtu një befasi dhe nuk gënjej po të them se ishte madje edhe e këndshme.

Numri i pakët i organizmave vëzhguese që ndiqnin hap-pas-hapi zhvillimin e zgjedhjeve dhe numërimin e votave—veçoj këtu bashkëpunimin midis MJAFT-it dhe ECA-s—bëri që lajmi kryesor orë pas ore të mbetej se bashkimi i majtë kishte epërsi votash dhe së fundmi fitore—të thella ose të përcipta—në tetë nga bashkitë kryesore të vendit, kundrejt tri bashkive të PD-së dhe aleatëve të saj. Edhe pse u vjetërua shpejt, ky lajm mbeti gjithashtu i këndshëm. Por gjendja shtrihet edhe më tej. Në këto zgjedhje kishte rëndësi dhe komuna më e vogël në rrethin më të humbur të vendit, pasi edhe vendimi nëpërmjet votës i popullsisë së saj ishte shprehje e pakënaqësisë që ndihet (dhe rëndon) ndër popull. Shkaku i kësaj pakënaqësie është puna e papërfiillshme (për të mos thënë e panisur) e qeverisë të së djathtës që nuk i kurseu premtimet gjatë fushatës së zgjedhjeve parlamentare, por që mbeti duartharë gjatë vitit kur ajo qeverisi vendin.

Para një viti, bashkimi i partive kryesore të djathta (plus qelepirëve kinse «mjedisorë» dhe sahanlëpirësve të partive «nga fryn era») fitoi jo në saje të meritës dhe të mirëbesimit ndër masa, por falë korrupsionit të paraardhësve të tyre me Fatos Nanon në krye. Ata erdhën në pushtet në saje të krupës që kishte kallur qeveria e Fatos Nanos (kryesisht ai vetë)—një pështirosje aq e thellë sa bëri të harroheshin bëmat (dhe gjëmat) e Berishës para '97-s dhe t'i viheshin sërish në dorë frerët e Shqipërisë. Djathtistët patën gjithashtu fatin se ai korrupsion Nanoist nuk kishte cënuar sistemin zgjedhor dhe përfituan nga zgjedhjet që edhe unë (lexo: cinik i madh) i njoha si zgjedhjet më demokratike që ka pasur Shqipëria pas 1990-s, në mos ndonjëherë.

Por le t'i lëmë mënjanë premtimet boshe që bëhen në kurriz të popullit dhe t'i rikthehemi përgjigjes-goditje të këtij të fundit që i dha Berishës dhe ithtarëve të tij nëpërmjet votave të 18 shkurtit. Krenohem me ata qytetarë shqiptarë që nuk u treguan syleshë dhe i treguan Berishës se nuk ishin të kënaqur me të. Njëkohësisht, më vjen keq për ata të tjerë që vazhdojnë të gënjehen edhe pa iu thënë gënjeshtra dhe që, pavarësisht nga gjendja e mjeruar që sa vjen e thellohet në qytetet e tyre, vazhdojnë të votojnë për kandidatë bashkish të së djathtës që s'janë veç kukulla me duart të thara, të lidhura, dhe qulle (ose, siç do thoshte e ndjera gjyshja ime, «me duar në bythë»). Shembulli që ia vlen të përmendet është Shkodra. Ndonëse prej së largu, e kam dashur gjithmonë këtë qytet, duke filluar nga gjuha e tij që tingëllon ëmbël në ligjëratë dhe në këngë e deri tek paralelet kulturore me qytetin e Korçës (muzika qytetare, kinemaja, teatri, etj.); por ndërsa e shoh të pështjellohet me duart e veta në vorbullën shkatërruese të bashkiakëve të djathtë që e lënë në mëshirën e fatit, më duket krejt vetëcënuese dhe nuk di ç'mendoj më për të, për popullin e saj. Ka ardhur koha që Shkodra të mësojë se një votë kundër PD-së nuk do të thotë kthim në (të ashtuquajturin) komunizëm. Sado mllef që popullsia e saj mund të ndiejë ndaj së kaluarës së sipërpërmendur, nuk ka si ta qetësojë me votën për PD-në, që çon në rrënimin e saj. Këtu nuk flas veresie, por duke parë se sa hapa kanë bërë përpara qytete si Tirana, Korça, Vlora, Fieri, etj. nën drejtimin e bashkiakëve të së majtës, që kanë si përparësi mirëqenien e popullit dhe qytetit, e jo lepe-peqet që kërkon Berisha prej kryebashkiakëve të tij. Uroj që ky kryetar bashkie i Shkodrës të më tregojë se jam në gabim kur flas kështu. Uroj....

Tani për tani, gëzohem të paktën me fitoret e së majtës dhe sidomos të bashkive Korçë dhe Tiranë. Me sa kam pyetur e dëgjuar, kryetari i së parës është burrë i ndershëm, ndërsa të dytit ia kemi parë punën. Përgojosjet për «paudhësitë» e tij i kam dëgjuar vetëm nga Berisha dhe nga ithtarë-gjuhët (se s'janë mendje më vete) e tij, prandaj edhe s'u vë shumë rëndësi. Por ja se Berisha dhe kopili i tij Olldashi kanë dy ditë që janë tutur dhe kanë mbetur gjuhëprerë. Gjithë humbjet e tjera nëpër vend të marra bashkë nuk krahasohen me humbjen e thellë që pësuan në Tiranë kundër Edi Ramës. Guxoj të shpresoj se fitorja e këtij të fundit ishte një hap tjetër drejt një së ardhmjeje ku parësi mbetet populli dhe mirëqenia e tij.

Fituesve të tjerë—të majtë e të djathtë—u uroj punë të mbarë në udhën e tyre, si dhe mbarëvajtje të mendimeve shoqërore-politike përparimtare në rang pleqësie, komune, bashkie, prefekture dhe qeverie. Një zot(?!) e di se Shqipërisë i nevojiten. Së majtës në veçanti, i uroj ta mbledhë kallaballëkun (kjo shprehje për Enin) dhe t'i jepet me mish e me shpirt punës për përparimin e popullit, siç i ka hije një krahu politik që mbron të drejtat e vegjëlisë.